Nowe Technologie w nauczaniu języków obcych cz.1

NOWE TECHNOLOGIE W NAUCZANIU JĘZYKÓW OBCYCH CZ.2

mgr Paweł Madej

1. Wstęp

System edukacji stawia sobie, jako jeden z celów, przygotowanie uczniów do życia i radzenia sobie we współczesnym świecie. Edukacja musi więc przystosować się do zmieniających się warunków – nie może działać w oderwaniu od rzeczywistości, nie może więc również działać bez współczesnej technologii. Rozpowszechnienie technologii informacyjno-telekomunikacyjnych, w skrócie ICT z ang. Information and Communication Technology, zmienia sposób, w jaki ludzie komunikują się ze sobą, pozyskują informacje, spędzają wolny czas, jak również zdobywają wiedzę. Komputery, odtwarzacze mp3, DVD, radio, telewizja i Internet wykorzystywane do przekazu różnego typu informacji zawierającej tekst, grafikę, dźwięk czy obraz wideo może w znacznym stopniu wspomóc uczniów na każdym poziomie edukacji.

Zastosowanie tych urządzeń i technologii w szkołach wpływa na zmianę procesu nauczania. Umiejętne wykorzystanie ICT pozwala na zmianę dotychczasowej koncepcji prowadzenia zajęć szkolnych, a co za tym idzie zmianę ich jakości. To w dzisiejszych czasach proces nieunikniony. Niniejsza publikacja przedstawia możliwości i zalety wykorzystania Internetu jako technologii wspomagającej nauczanie tradycyjne. Jego celem jest przedstawienie narzędzi i efektów wykorzystywania w szkołach ICT oraz wciąż mało jeszcze popularnej w Polsce metody nauczania „blended learning”, będącej mieszanką nowoczesnych narzędzi z tradycyjnymi metodami nauczania.

Powstawanie nowoczesnych technologii komunikacyjnych, gwałtownie zwiększające się pokłady informacji zgromadzonej na serwerach komputerowych, rosnące możliwości techniczne jej przetwarzania i wykorzystania sprawiają, że maja one coraz większy wpływ na życie społeczeństwa. W chwili obecnej trudno wyobrazić sobie dziedzinę życia bez dostępu do sieci komputerowych. Dynamiczny rozwój ICT przyczynił się niewątpliwie do rozwoju społeczeństwa opartego na wiedzy, którego podstawową cechą jest permanentna edukacja (LLL – ang. Life-Long Learning). Edukacja od momentu wykorzystana komputera szczególnie przybrała na znaczeniu i stała się bardziej efektywna. Pierwsze wykorzystanie komputerów w edukacji miało miejsce w USA na przełomie lat 50. i 60. Ich upowszechnienie w szkołach nastąpiło w latach 70., a w latach 80. w USA już 96% nauczania wspomagana była komputerem (CAI ang. Computer Assisted Instruction). Jednakże reszta świata pozostała na tym polu daleko za Stanami Zjednoczonymi. The Open University of the United Kingdom jest pierwszą placówką (założona w 1969 r), której działalność poświęcona była całkowicie nauczaniu na odległość. Wciąż opiera się na aktywnym wykorzystaniu materiałów z Internetu, radia, telewizji.

Pierwsze próby wykorzystania komputera w celach edukacyjnych w Polsce podjęto w 1966 r., a późniejsze przebiegały etapami, z biegiem lat coraz bardziej się upowszechniając. W Polsce pierwsze, nieliczne komputery podłączone do Internetu uruchomiono w 1991 r. (Warszawa-Kopenhaga). Ich liczba zwiększyła się dopiero w 1995 r., początkowo jedynie na uczelniach. Przeszkodę ku szerszemu rozpowszechnieniu stanowiła polska infrastruktura techniczna, nieprzystosowana wówczas do wykorzystywania najnowszych technologii. W miarę upływu czasu została stopniowo zmodernizowana, umożliwiając wprowadzenie nowych rozwiązań, które coraz bardziej zyskiwały na popularności. Upowszechnienie wykorzystania komputerów z dostępem do Internetu w edukacji stało się niewątpliwie za przyczyną zainicjowanych wielu projektów ogólnopolskich – Internet dla szkół, Interkl@sa, Internet w szkołach itp. Dzięki nim rozpropagowano użytkowanie Internetu jako narzędzie do zdobywania wiedzy. Ostatnie lata XX wieku to początek nowego trendu z wykorzystaniem w edukacji komputerów i Internetu, jakim jest e-learning. Umożliwił on upowszechnienie edukacji na odległość – studiowanie, nauka języków obcych, uczestnictwo w kursach, czy nauka w szkole nabrały innego wymiaru, zniknęło również wiele barier. W większości krajów europejskich ICT zdobywa coraz szerszą popularność. W wielu krajach ICT jest samodzielnym przedmiotem nauczania.

 

2. Metody nauczania – narzędzia ICT wykorzystywane w nauczaniu

 

W XXI wieku dorasta „cyfrowe” pokolenie, dla którego nowe technologie to naturalna rzecz, stykają się bowiem z nimi od pierwszych lat swojego życia. Jest to pokolenie, do którego trudno dotrzeć nie wykorzystując naturalnych dla nich, multimedialnych narzędzi. Bezwzględnie należy więc dostosować formy i metody nauczania do rzeczywistych narzędzi, którymi uczeń posługuje się w życiu codziennym (komputer, Internet), a nauczyciel powinien być dla ucznia inspiratorem, doradcą naukowym i przewodnikiem po dostępnych internetowych strukturach informacji. ICT – Information and Communication Technology opiera się na wykorzystaniu tzw. blended learningu. Korzystanie na zajęciach z narzędzi ICT związane jest z aktywnym włączaniem szeroko rozumianych technologii informacyjnych i komunikacyjnych do procesu dydaktycznego. Przykład stanowić mogą zajęcia językowe. Oferta nauczania języków obcych tradycyjnymi metodami uzupełniona o distance learning (np. e-learning, m-learning, blended learning), zawiera różne metody nauczania, pozwalająca ćwiczyć wszystkie sprawności językowe w oparciu o zróżnicowane ćwiczenia i zadania przesądza bez wątpienia w istotny sposób o efektywność procesu nauczania i uczenia się języka obcego, a także o jego jakości i atrakcyjności. Jedną z możliwości urozmaicenia zajęć językowych jest wykorzystanie w nauce języka obcego interaktywnych gier komputerowych, a więc wprowadzenie elementów nauki przez zabawę. Poniżej znajduje się kilkanaście narzędzi wartych wykorzystania na lekcjach.

 

2.1 Blended learning

 

Blended learning jest nowoczesną i elastyczną technika uczenia się i nauczania. Opiera się na łączeniu i przeplataniu jednocześnie dwóch lub kilku strategii edukacyjnych, np. e-learningu i nauczania bezpośredniego. To wykorzystanie nowoczesnych metod nauki, tj. praca z programem multimedialnym, najczęściej online oraz przy wsparciu tradycyjnego lektora prowadzącego. Komputer stymuluje naukę i nadaje jej tempa, nauczyciel wyznacza kierunki, jest motywatorem i na bieżąco śledzi postępy w nauce. Jednak cały proces nie mógłby odbyć się bez udziału nauczyciela-eksperta. Zwłaszcza w tych sytuacjach, gdy metody e-learningu nie przystają do założonych celów edukacyjnych. Blended learning jest mieszanką metodologii nauczania. Wykorzystuje jednocześnie kilku kanałów informacyjnych, w zależności od potrzeb uczniów.

 

2.2 Podcasty

 

Podcast (ang. podcast, podcasting) to forma internetowej publikacji treści multimedialnych – dźwiękowej lub filmowej, najczęściej w postaci regularnych odcinków, które można automatycznie subskrybować z zastosowaniem technologii RSS (mogą automatycznie pobierać najnowsze „odcinki”). Jest wiele serwisów z podcastami do pobrania. Podcasty są ponadto często tworzone przez serwisy radiowe (np. www.bbc.co.uk), telewizyjne, portale poświęcone konkretnej tematyce. Sami również możemy stworzyć własne podcasty. Możemy nagrać je programem Audacity (przydatnym, darmowym programem do tworzenia podcastów) i potem wykorzystywać na lekcjach. Podcasty można odtwarzać na dowolnym komputerze lub odtwarzaczu mp3, nie mają więc zbyt dużych wymagań sprzętowych. Są nieocenionym narzędziem zarówno na zajęciach językowych (nagrania w oryginalnej wersji językowej), jak i niejęzykowych.

 

2.3 Screencasty

 

Jeśli chcemy zaprezentować czynność lub proces, przyglądając się poszczególnym krokom, warto sięgnąć po narzędzie zwane Screencastem. Screencast to nic innego jak film będący zapisem zdarzeń prezentowanych na ekranie komputera — obrazu widzianego przez użytkownika komputera. Film taki wraz z komentarzem osoby, która te czynności wykonuje, pełni funkcje instruktażowe lub prezentacyjne – jest swego rodzaju filmem instruktażowym. Jest bardziej nowoczesną wersją screenshot-ów (zrzuty ekranu) i pozwala na proste wyjaśnienie skomplikowanych czynności. To praktyczne narzędzie do wykorzystania np. na zajęciach informatycznych (ilustrujące obsługę programu). Screencasty są zwykle publikowane w formatach SWF (Macromedia Flash), AVI lub QuickTime.

 

2.4 Vodcasty

 

Vodcast (ang. Video-On-Demand broadCAST) to technologia transmisji nagrań wideo w postaci plików dostępnych w Internecie i katalogowanych w technologii RSS. Vodcasty stanowią formę telewizji internetowej, analogicznie do podcastów będących rodzajem audycji radiowych, emitowanych i oferowanych przez serwisy w odcinkach. Ze względu na niewielką różnicę techniczną, vodcast uznaje się czasem za typ podcastu. Bardzo często vodcastów używają portale tematyczne, w tym edukacyjne, jak również portale medialne. Możemy się spotkać z innymi nazwami narzędzia vodcast: videocast, vidcast, vcast.

 

2.5 VLE (Virtual Learning Environment) i e-learning

 

Internet jest wykorzystywany w edukacji w różny sposób: może być „tylko” źródłem informacji (i narzędziem do ich poszukiwania), wspomagającym nauczanie tradycyjne, może być też pośrednikiem między uczniami i nauczycielem w procesie nauczania (e-learning, gdzie komunikacja między podmiotami nauczania jest realizowana wyłącznie za pośrednictwem Internetu. VLE (Virtual Learning Environment) jest techniką szkolenia wykorzystująca wszelkie dostępne media elektroniczne, w tym Internet, audio/wideo, telewizję interaktywną, programy multimedialne oraz e-learning. Stanowi niejako dopełnienie i uatrakcyjnienie tradycyjnych metod nauczania. Do w pełni efektywnego korzystania z e-learningu niezbędne jest jednak szybkopasmowe łącze internetowe. Nauka poprzez wykorzystanie platform e-learningowych ma wiele zalet. Nieograniczony dostęp do treści kursów, możliwość powrotu do partii materiału w dowolnej, dogodnej dla ucznia chwili, możliwość wyboru tempa nauki, uczestnicy mogą korzystać z wielu materiałów elektronicznych umieszczonych na platformie e-learning. Pracę ucznia nadzoruje tzw. tutor online (e-menor lub e-coach) – kontroluje procesy logowania, czas poświęcony na naukę i monitoruje postępy. W razie potrzeby ma za zadanie przypomnieć uczniowi o braku jego systematyczności – o tym, że zbyt długo nie korzystał z platformy, że zbyt mało czasu poświęca na moduły, z którymi ma problemy. Istnieje możliwość konsultowania, komentowania, oceniania prac.

Uczeń ma możliwość komunikacji nie tyko z nauczycielem, również z innymi członkami swojej grupy, czy klasy. Do komunikacji wykorzystuje się swoje własne konto na platformie e-learningowej, pocztę e-mailową, fora internetowe i czat. Bardzo istotne jest to, że platforma e-learningowa może być dopełnieniem zajęć – część pracy (np. zapoznanie się uczniów z materiałami na następne zajęcia, wykonanie pracy domowej) może odbywać się przez internet i być na bieżąco monitorowana przez e-mentora. E-learnig stwarza również okazję do wykorzystania innowacyjnych metod nauczania, np. gier interaktywnych. Najpowszechniejszym narzędziem do tworzenia platform e-learningowych jest Moodle. To pakiet przeznaczony do tworzenia kursów prowadzonych przez Internet oraz do internetowych serwisów tematycznych („distance learning” – uczenie na odległość), rozprowadzany za darmo jako oprogramowanie „open source”. To narzędzie do kompleksowej nauki wykorzystujące najnowszą technologię, do komunikacji zarówno nauczyciel-uczeń, jak i uczeń-uczeń, do niewerbalnej prezentacji materiału Przy wykorzystaniu wszystkich możliwości platformy e-learningowej przyczyniamy się do wzbogacania własnej wiedzy i zdobywania nowych umiejętności praktycznych. W efektywności nauczania za pomocą internetu i platform e-learningowych szczególnie ważne jest symultaniczne wykorzystanie kilku zmysłów.

 

2.6 Wykorzystanie interaktywnych słowników on-line

 

Od wielu lat toczą się spory, czy książka elektroniczna wygra z tradycyjną. Pomimo wygody korzystania z książki papierowej, wydania elektroniczne zdają się być bardziej pragmatyczne i co dziś bardzo istotne, dużo szybsze w użyciu. Na rynku istnieje gro słowników, najczęściej wykorzystujemy słowniki obcojęzyczne. Do coraz częstszego sięgania po słowniki elektroniczne skłania nas szybkie wyszukiwanie słów, transkrypcja, wymowa – możliwość jej odsłuchania przez lektora, liczne przykłady użycia dane słowa. Są jeszcze inne walory. Podczas korzystania z dobrych i renomowanych słowników on-line możemy być spokojni, że wykorzystywać będziemy najnowszą terminologię. Atrakcyjna szata graficzna słowników on-line jest również mocnym atutem. Uczniowie będący wzrokowcami z dużo większą łatwością przyswajają sobie wiedzę zdobytą z wykorzystaniem zmysłu wzroku. W interaktywnych słownikach znajdziemy ponadto mnóstwo odnośników do innych przydatnych stron.

 

2.7 Wikipedia

 

Wikipedia to międzynarodowa, wielojęzyczna, powszechnie już znana i uznana darmowa encyklopedia. Korzystanie z bogactwa terminologii Wikipedii to bardzo wygodna forma wiedzy. Dzięki rozbudowanemu systemowi kontroli treści informacje w niej zawarte są aktualne i wyczerpujące dane zagadnienie, poprzez odsyłacze do innych, powiązanych tematycznie haseł. Wikipedia powstała oficjalnie 15 stycznia 2001. Początkowo stanowiła dodatek do Nupedii (utworzonej w 2000 roku darmowej encyklopedii, w której każdy mógł publikować swoje artykuły). Potem stała się samodzielnym projektem istniejącym w kilkudziesięciu wersjach językowych (we wrześniu 2001 ruszyła polska edycja). Dziś angielska Wikipedia ma prawie 2,5 miliona artykułów. Polska znajduje się na 4. miejscu (550 tysięcy wpisów). Dzięki oparciu projektu o model wiki stronę może edytować praktycznie każdy. Edytowanie zawartości serwisu jest możliwe za pośrednictwem języka zwanego Wikitekstem. To uproszczona wersja standardowego HTML-a. Wikipedia jest powiązana z podobnymi do siebie sieciowymi projektami.

Pierwszym z nich był serwis poświęcony zamachom z 11 września 2001 roku w Nowym Jorku i Waszyngtonie. W 2002 ruszył zawierający synonimy i tłumaczenia Wikisłownik. W 2003 powstały Wikicytaty, projekt Wikibooks (specjalizujący się w dostępnych za darmo podręcznikach, poradnikach, opracowaniach edukacyjnych) oraz Wikiźródła (teksty źródłowe). W kolejnym roku ruszyły Wikispecies (baza organizmów żywych), Wikinews (serwis dziennikarstwa obywatelskiego) i Wikimedia Commons (katalog materiałów multimedialnych). Najmłodszym siostrzanym projektem Wikipedii jest Wikiversity (istnieje od 2006). Gromadzi on materiały do nauki, prowadzi własne projekty dydaktyczne. Razem z innymi witrynami znakomicie uzupełnia zawartość głównego serwisu i ułatwia znajdywanie dodatkowych informacji. W ten sposób Wikipedia przekształca się w wielowymiarową składnicę wiedzy, która nie tylko dostarcza niezbędnych danych, ale także pomaga w ich zrozumieniu. Istnieje jeszcze PBWiki, na której każdy może stworzyć swoje pbwiki z własnymi multimediami, wykorzystując do tego celu dostępne „wikifarmy”. Dzięki Wikipedii znacznie wzrosło zainteresowanie serwisami redagowanymi online – dziś mamy do dyspozycji wiele usług pozwalających budować prywatne Wiki.

 

2.8 Interaktywne ćwiczenia i gry internetowe

 

Edutainment – (entertainment-education – nauka przez zabawę) oznacza koncepcję przekazywania wiedzy drogą elektroniczną z równoczesnym wykorzystaniem elementów zabawy i rozrywki. Udostępnienie treści edukacyjnych online lub offline i ich połączenie z formą zabawy jest jedną z metod aktywizujących uczącego się, podnosi jego motywację do nauki, ułatwia uczenie i zapamiętywanie, poprawia efektywność obu tych procesów oraz pozwala uczącemu się na szybsze osiągnięcie sukcesu. 

.. Virtual Trips – ćwiczenie oparte na odwiedzaniu stron internetowych w celu zwiedzania miejsc i ogladania obiektów w rzeczywistości wirtualnej. 
.. Ask-an-expert – ćwiczenie oparte na zbieraniu informacji od specjalistów i ekspertów w danej dziedzinie. 
.. Information Gap – ćwiczenie oparte na wyszukiwaniu informacji potrzebnych do wykonania zadania, teksty lub ćwiczenia audio. 
 
Edukacyjna gra komputerowa łączy formę zabawy z treściami edukacyjnymi, ukierunkowana jest na wyraźnie zdefiniowane cele dydaktyczne, jej wykorzystanie wspiera proces nauczania i znacznie ułatwia proces uczenia się. Gry ponadto umożliwiają rozwiązanie zróżnicowanych zadań interaktywnych np. krzyżówek, rebusów, szarad, łamigłówek, zagadek, quizu, domina obrazkowo – wyrazowego, itp. Zwiększają stopień koncentracji i uwagi uczniów, w znacznym stopniu przyczyniają się do podtrzymania zainteresowania treściami dydaktycznymi oraz podnoszą motywację uczącego się. Wpływają na aktywność asymilacyjną (przyswajanie, zwłaszcza pamięciowe) uczniów. Dodatkowo, ponieważ ukierunkowane są na naukę języków obcych umożliwiają trening wszystkich czterech sprawności jednocześnie (mówienia, czytania, pisania, słuchania). 
 
 
2.9 Blogi 
 
 
Blog (od ang. weblog — sieciowy dziennik, pamiętnik) to rodzaj strony internetowej, na której autor umieszcza datowane wpisy, wyświetlane kolejno. Jednak nie tylko osoby prywatne mogą prowadzić własnego bloga. Może być wykorzystywany jako wortal poświęcone określonej tematyce. To doskonała metoda na chronologiczne porządkowanie informacji, przy wykorzystaniu dodatkowych narzędzi ICT jak podcasty, screencasty, czy RSS. Korzystając z bloga, możemy otrzymać większą porcję informacji na dany temat. Autorzy blogów zazwyczaj śledzą inne blogi, linkują do nich i nawiązują kontakty z ich autorami, przez co siatka blogów zaczyna funkcjonować jako większa, powiązana całość, czyli tzw. blogosfera. W przypadku blogów poświęconych specyficznej tematyce wymiana myśli między autorami może sprzyjać rozwojowi danej dziedziny wiedzy. Popularność blogów doprowadziła do powstania różnych mutacji blogów tradycyjnych: photoblog, wideoblog, moblog (uzupełniany za pomocą urządzeń przenośnych telefonów komórkowych i 
palmtopów), audioblog (pełniący rolę podcastingu). 

c.d.n.
 
ZAŁĄCZNIKI